Powered by Blogger.

Հաշվիչ

Яндекс.Метрика

Ընդհանուր դիտումներ

Thursday, July 10, 2014
Վերածնունդ կամ Ռենեսանս, որն ի հայտ է եկել 14-րդ դարում Իտալիայում և հետագայում շարունակել է զարգանալ մինչև 17-րդ դարը Եվրոպական բոլոր երկրներում, և ամեն երկրում յուրովի: Սկսենք հենց Իտալիայից, որտեղ էլ ծնունդ է առել զարգացման այդ դարաշրջանը
¸³Ýûáí ³í³ñïíáõÙ ¿ ý»á¹³É³Ï³Ý ÙÇçݳ¹³ñÁ ¨ ÙÇ³Å³Ù³Ý³Ï ëÏëíáõÙ ¿ Ýáñ ¹³ñ³ßñç³Ý ²ñ¨ÙïÛ³Ý ºíñáå³ÛÇ Ùß³ÏáõÛÃÇ ¨ ·ñ³Ï³ÝáõÃÛ³Ý å³ïÙáõÃÛ³Ý Ù»ç, áñÝ ÁݹáõÝí³Í ¿ ³Ýí³Ý»É ì»ñ³ÍÝÝ¹Ç ¹³ñ³ßñç³Ý:ì»ñ³ÍÝáõÝ¹Ý ³Ù»ÝÇó ³é³ç ëÏëíáõÙ ¿ Æï³ÉdzÛáõÙ, Ù³ëݳíáñ³å»ë 4-ñ¹ ¹³ñÇ »ñÏñáñ¹ ù³éáñ¹Çó, ÇëÏ 15-ñ¹ ¹³ñÇ »ñÏñáñ¹ Ï»ëÇó Çñ»Ýó í»ñ³ÍÝáõÝ¹Ý ³åñ»óÇÝ ¶»ñÙ³ÝdzÝ, Üǹ»éɳݹݻñÁ, üñ³ÝëdzÝ, ²Ý·ÉÇ³Ý ¨ Æëå³ÝdzÝ:´Ý³·ÇïáõÃÛ³Ý µáõéÝ ½³ñ·³óÙ³Ý Ñ»ï¨³Ýùáí ì»ñ³ÍÝÝ¹Ç ¹³ñ³ßñç³ÝÇ Ù³ñ¹Ï³Ýó ѳ۳óùÁ ³ñÙ³ï³å»ë ÷áËí»ó µÝáõÃÛ³Ý Ù³ëÇÝ:
ºñÏñÇ Ñ³Ûïݳ·áñÍÙ³ÝÁ ٻͳå»ë Ýå³ëï»óÇÝ ³ß˳ñѳ·ñ³Ï³Ý Ù»Í Ñ³Ûïݳ·áñÍáõÃÛáõÝÝ»ñÁ:  ²ß˳ñѳ·ñ³Ï³Ý ѳÛïݳ·áñÍáõÃÛáõÝÝ»ñÁ Çñ»Ýó Ñ»ñÃÇÝ ËÃ³Ý Ñ³Ý¹Çë³ó³Ý ³ß˳ñѳ·ñáõÃÛ³Ý, Ï»Ýë³µ³ÝáõÃÛ³Ý, µáõë³µ³ÝáõÃÛ³Ý, »ñÏñ³µ³ÝáõÃÛ³Ý ½³ñ·³óÙ³Ý Ñ³Ù³ñ: ì»ñ³ÍÝÝ¹Ç ·ñ³Ï³ÝáõÃÛáõÝÁ µ³í³Ï³Ý³ã³÷ ѳñáõëï ¿ áõÕ»·ñ³Ï³Ý µÝáõÛÃÇ ·áñÍ»ñáí, áñï»Õ ѳݷ³Ù³Ýáñ»Ý Ýϳñ³·ñíáõÙ »Ý Ýáñ ѳÛï³Ýá·ñí³Í »ñÏñÝ»ñÁ, Ýñ³Ýó ³ß˳ñѳ·ñ³Ï³Ý ¹ÇñùÁ, µáõë³Ï³Ý áõ ϻݹ³Ý³Ï³Ý ³ß˳ñÑÁ, µÝÇÏÝ»ñÇ ÏÛ³ÝùÁ ¨ Ï»Ýó³ÕÁ:öáËíáõÙ ¨ ѳñëï³ÝáõÙ ¿ ݳ¨ Ù³ñ¹Ï³Ýó ѳ۳óùÁ ³ëïÕ³µ³ßËáõÃÛ³Ý µÝ³·³í³éáõÙ: Îáå»éÝÇÏáëÁ, ¶³ÉÇÉ»ÛÁ, æáñ¹³Ýá ´ñáõÝáÝ Çñ»Ýó áõëáõÙݳëÇñáõÃÛáõÝÝ»ñáí ³ñÙ³ï³å»ë ѻճßñçáõÙ »Ý ϳÃáÉÇÏ³Ï³Ý »Ï»Õ»óáõ ÏáÕÙÇó û·ï³·áñÍí³Í ѳ۳óùÁ ïÇ»½»ñùÇ Ù³ëÇÝ:²Ûë µáÉáñÇó ¹Åí³ ã¿ Ñ³ëϳݳÉ, û ÇÝãáõ µÝáõÃÛáõÝÁ ³ÛÝù³Ý Ù»Í ï»Õ ¿ ·ñ³íáõÙ ì»ñ³ÍÝÝ¹Ç ¹³ñ³ßñç³ÝÇ ³ñí»ëïÇ ¨ ·ñ³Ï³ÝáõÃÛ³Ý Ù»ç: ´ÝáõÃÛáõÝÁ ³Û¹ ųٳݳÏí³ Ù³ñ¹Ï³Ýó ³ãù»ñáõÙ ¹³¹³ñáõÙ ¿ §³ñóáõÝùÇ áõ ï³Ýç³ÝùÇ ÑáíÇï¦ ÉÇÝ»Éáõó: лÝí»Éáí ·Çï³ÏóáõÃÛ³Ý íñ³ª Ù³ñ¹Á ëÏëáõÙ ¿ µÝáõÃÛ³Ý áõÅ»ñÁ û·ï³·áñÍ»É Çñ ߳ѻñÇ Ñ³Ù³ñ: ÆÙ³óáõÃÛ³Ý Í³ñ³íÁ, µÝáõÃÛ³Ý ·³ÕïÝÇùÝ»ñÇ Ù»ç ó÷³Ýó»Éáõ ³Ý¹ÇÙ³¹ñ»ÉÇ Ó·ïáõÙÁ, ì»ñ³ÍÝÝ¹Ç ¹³ñ³ßñç³ÝÇ Ù³ñ¹Ï³Ýó ³Ù»Ý³µÝáñáß ·Í»ñÇó Ù»ÏÝ ¿:ºÃ» ¹Çó³µ³Ý³Ï³Ý ³ß˳ñÑÁÙµéÝáõÙÁ »Ýó¹ñáõÙ ¿ñ Ù³ñ¹áõ ·ñ»Ã» Édzϳï³ñ »Ýó¹ñáõÃÛáÝÁ Ýñ³ Ùdzݷ³Ù³ÛÝ ûï³ñ áõ ³ÝѳëϳݳÉÇ ³ñï³ùÇÝ µÝáõÃÛ³ÝÁ, »Ã» ³ëïí³Í³µ³Ý³Ï³Ý ³ß˳ñÑÁÙµéÝáõÙÁ ³ëÏ»ïǽÙÇ áõ ÙÇëïÇóǽÙÇ Çñ ¹³Å³Ý áõ Ùé³ÛÉ-³ÝßáõÝã ù³ñá½áí å³ñ½³å»ë áãÝã³óÝáõÙ ¿ñ Ù³ñ¹áõݪ Ýñ³Ý ½ñÏ»Éáí Çñ Ù³ñ¹Ï³ÛÇÝ ¿áõÃÛáõÝÇó, ³å³ ì»ñ³ÍÝáõݹÁ ³é³çÇÝ ³Ý·³Ù ÷áñÓáõÙ ¿ Ù³ñ¹áõÝ ³½³ï³·ñ»É ³ñï³ùÇÝ µÝáõÃÛ³ÝÁ Édzϳï³ñ »ÝóñÏí³ÍáõÃÛ³Ý í»ñáõëï ë³ÑÙ³Ýí³Í ׳ϳﳷñ³Ï³Ý ³ÝÑñ³Å»ßïáõÃÛáõÝÇó, í»ñ³¹³ñÓÝ»É Ýñ³Ý Çñ µÝ³Ï³Ý ¿áõÃÛáõÝÁ, µ³ñÓñ³óÝ»Éáí ѳëóÝ»É Ýñ³Ý µÝáõÃÛ³Ý áõÅ»ñÇ ¨ ³ñï³ùÇÝ Ñ³Ý·³Ù³ÝùÝ»ñÇ íñ³ ÇßËáÕ ¹ñáõÃÛ³Ý: ²Ñ³ û ÇÝãáõ ÑáõÙ³ÝÇëï³Ï³Ý ß³ñÅÙ³Ý ³é³ç³¹ñ³Í ·É˳íáñ ëϽµáõÝùÝ»ñÇó Ù»ÏÁ ³ÝѳïÇ µÝ³Ï³Ý ÇÝùáñáßÙ³Ý Ñ³ñóÝ ¿ñ, Ù³ñ¹áõ ÁݹáõݳÏáõÃÛáõÝÝ»ñÇ áõ ϳñáÕáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ³Ýϳßϳݹ ¹ñë¨áñÙ³Ý áõ ½³ñ·³óÙ³Ý Ñ³ñóÁ: ÊáëùÁ å³ïٳϳÝáñ»Ý í»ñ³µ»ñáõÙ ¿ ÏÕ»ñ³-ý»á¹³É³Ï³Ý ϳå³ÝùÝ»ñÇó Ù³ñ¹Ï³ÛÇÝ ³Ýѳï³Ï³ÝáõÃÛ³Ý ³½³ï³·ñáõÃÛ³ÝÁ: Æ Ñ³Ï³¹ñáõÃÛáõÝ ÙÇçݳ¹³ñÛ³Ý Ù³ñ¹áõ, áñÁ ¹³ë³ÛÇÝ ¨ Ïáñåáñ³ïÇí µ³½Ù³ÃÇí ûɻñáí ³Ùñ³óí³Í ¿ñ Çñ §µÝ³Ï³Ý ï»ñ»ñÇݦ, ÑáõÙ³ÝÇëïÝ»ñÁ ³é³ç ù³ß»óÇÝ ÏÕ»ñ³-ý»á¹³É³Ï³Ý ϳßϳݹáõÙÝ»ñÇó ³½³ï, áõÅ»Õ, ·áñÍÝ³Ï³Ý áõ ·áñÍáõÝÛ³, µ³½Ù³ÏáÕÙ³ÝÇáñ»Ý ½³ñ·³ó³Í ³ÝѳïÇ Ç¹»³ÉÁ, áñÁ áã û ý»á¹³É³ÏÝ ÙÇçݳ¹³ñÇ Ù³ñ¹áõ ÝÙ³Ý Ñ³Û³óùÁ ѳéáõÙ ¿ »ñÏÝùÇÝ áõ »ñ³½áõÙ Ñá·ÇÝ ÷ñÏ»Éáõ Ù³ëÇÝ, ³ÛÉ ³å³íÇÝ»Éáí ÇÝùÝ Çñ áõÅÇݪ §»ñ³ÝáõÃÛáõݦ ¿ áñáÝáõÙ ¨ Ýí³×áõÙ ³ÛÝ Çñ³Ï³Ý ³ß˳ñÑÁ, áñïÕ Ý³ ³åñáõÙ ¿:ì»ñ³ÍÝÝ¹Ç ¹³ñ³ßñç³ÝÁ ³Ýѳï³Ï³ÝáõÃÛ³Ý ¨ §³ÝѳïÇ ½·³óÙáõÝùǦ ½³ñÃáÝùÇ áõ µ³ñÓñ³óÙ³Ý ÙÇ ³ÛÝåÇëÇ ßñç³Ý ¿ñ,  áñÁ ³ÝϳëÏ³Í Ñ½áñ Ù»ÍáõÃÛáõÝÝ»ñÇ Ï³ñÇù ¿ñ ½·áõÙ, áñáÝù ¿É ¨ Ç Ñ³Ûï »Ý ·³ÉÇë ì»ñ³ÍÝÝ¹Ç ¹³ñ³ßñç³ÝáõÙ: ²Û¹åÇëÇ Ñ½áñ Ù³ñ¹Ï³ÝóÇó »Ý È»áݳñ¹á ¹³ ìÇÝãÇÝ, áñÁ ¨° Ù»Í ÝϳñÇã ¿ñ, ٳûٳïÇÏáë, Ù»ù»Ý³·»ï, ÇÝŻݻñ, áñÇÝ Ï³ñ¨áñ ѳÛïݳ·áñÍáõÃÛáõÝÝ»ñÇ Ñ³Ù³ñ å³ñï³Ï³Ý »Ý ýǽÇϳÛÇ ³Ù»Ý³µ³½Ù³½³Ý ×ÛáõÕ»ñÁ: ²Éµñ»Ëï ¸Ûáõñ»ñÁ ÝϳñÇã ¿ñ, ÷áñ³·ñÇã, ù³Ý¹³Ï³·áñÍ, ׳ñï³ñ³å»ï ¨, µ³óÇ ¹ñ³ÝÇó, ·ï³í ³Ùñ³ßÇÝáõÃÛ³Ý ³ÛÝåÇëÇ Ñ³Ù³Ï³ñ·, áñÁ µáí³Ý¹³ÏáõÙ ¿ñ ß³ï ·³Õ³÷³ñÝ»ñ, áñáÝù Çñ»Ýó ½³ñ·³óáõÙÝ ëï³ó³Ý ѻﳷ³ÛáõÙ: سùdzíí»ÉÇÝ å»ï³Ï³Ý ·áñÍÇã ¿ñ, å³ïÙ³µ³Ý, µ³Ý³ëï»ÕÍ ¨ µ³óÇ ¹ñ³ÝÇó, Ýáñ ųٳݳÏÝ»ñÇ ³é³çÇÝ ÑÇß³ï³Ï³ñÅ³Ý é³½Ù³Ï³Ý ·ñáÕÁ:ì»ñ³ÍÝÝ¹Ç ¹³ñ³ßñç³ÝáõÙ ³ñÙ³ï³å»ë ÷áËí»ó ¹Çó³µ³Ý³Ï³Ý ¨ ÙÇçݳ¹³ñÛ³Ý ³ëïí³Í³µ³Ý³Ï³Ý ѳ۳óùÁ Ù³ñ¹áõ Ù³ëÇÝ: ¸ñ³Ý ٻͳå»ë Ýå³ëïáõÙ »Ý µÝ³Ï³Ý ·ÇïáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ½³ñ·³óáõÙÁ. ϳ½Ù³ËáëáõÃÛ³Ý ëϽµÝ³íáñÙ³Ý Ñ»ï ÙdzëÇÝ Ù³ñ¹áõ Ù³ñÙÇÝÁ, áñÁ ÙÇçÇÝ ¹³ñ»ñáõ٠ѳٳñíáõÙ ¿ñ §Ù»ÕùÇ ³Ýáæ ¨ Ù»ñÅíáõÙ ³Ù»Ý³ÛÝ í×é³Ï³ÝáõÃÛ³Ùµ, ³ÛÅ٠ѳïáõÏ Ñ»ïùñùñáõÃÛ³Ý ¨ áõëáõÙݳëÇñáõÃÛ³Ý ³é³ñϳ ¿ ¹³éÝáõÙ: гïϳÝß³Ï³Ý ¿, áñ ³ÛÝ Å³Ù³Ý³Ï ³Û¹ ·ÇïáõÃÛ³Ùµ ½µ³ÕíáõÙ ¿ÇÝ áã ÙdzÛÝ ·ÇïݳϳÝÝ»ñÝ áõ µÅÇßÏÝ»ñÁ, ³Ûɨ ÝϳñÇãÝ»ñÁ, ù³Ý¹³Ï³·áñÍÝ»ñÁ, ׳ñï³ñ³å»ïÝ»ñÝ áõ ·ñáÕÝ»ñÁ:سñ¹áõ ³Ýѳï³Ï³ÝáõÃÛ³Ý Ýϳïٳٵ ѳݹ»ë µ»ñ³Í ³Û¹ µáõéÝ Ñ»ï³ùñùñáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ³ñï³Ñ³ÛïáõÃÛáõÝÝ»ñÇó Ù»ÏÝ ¿É ³ÛÝ »ñ¨áõÛÃÝ ¿ñ, áñ ³ñí»ëïÇ áõ ·ñ³Ï³ÝáõÃÛ³Ý Ù»ç Ù»ñÏ Ù³ñÙÇÝÁ ¹³éÝáõÙ ¿ ·É˳íáñ ûٳݻñÇó Ù»ÏÁ, ÷³é³µ³ÝíáõÙ Ýñ³ ·»Õ»óÏáõÃÛáõÝÝ»ñÝ áõ ϳï³ñ»ÉáõÃÛáõÝÝ»ñÁ: λñå³ñí»ëïÇ å³ïÙáõÃÛ³Ý Ù»ç Ù»ñÏ Ù³ñÙÝÇ å³ïÏ»ñÙ³Ý é»³ÉÇëï³Ï³Ý ¹åñáóÇ ÑÇÙùÝ ¿ ¹ñíáõÙ, áñÇ ³Ù»Ý³÷³ÛÉáõÝ Ý»ñϳ۳óáõóÇãÝ»ñÝ ¿ÇÝ È»áݳñ¹á ¹³ ìÇÝãÇÝ ¨ ØÇù»É³Ýç»ÉáÝ: ²ñí»ëïÇ áõ ñ³Ï³ÝáõÃÛ³Ý Ù»ç ³Û¹ Ù³ñÙݳå³ßïáõÃÛáõÝÁ, Ù³ñ¹áõ Ù³ñÙÝ³Ï³Ý å³Ñ³ÝçÝ»ñÇ ÷³é³µ³ÝáõÃÛáõÝÁ ý»á¹³É³Ï³Ý »Ï»Õ»ó³Ï³Ý ϳå³ÝùÝ»ñÇó ³½³ï³·ñáõÃÛ³Ý Ó·ïáÕ ³ÝѳïÇ é³µÉ»³Ï³Ý ϳ٠§¹»Ï³Ù»ñáÝ۳ݦ Ññ×í³ÝùÝ ¿ñ, ³ÝѳïÇ µÝ³Ï³Ý ÇÝùÝáñáßÙ³µ Ññ³Ù³Û³Ï³Ý å³Ñ³ÝçÇ ³ñï³Ñ³ÛïáõÃÛáõÝÝ»ñÇó Ù»ÏÁ:
§²ÝѳïÝ»ñÇ ½·³óÙáõÝùÝ»ñÇ µ³ñÓñ³óٳݦ Ñ»ï ë»ñïáñ»Ý ϳåí³Í ¿ñ ݳ¨ ³ÛÝ Ñ»ï³ùñùñáõÃÛáõÝÁ, áñ ѳݹ»ë »Ý µ»ñáõÙ ³Û¹ ¹³ñ³ßñç³ÝÇ ·ñáÕÝ»ñÁ Ù³ñ¹áõ Ñá·»Ï³Ý ÏÛ³ÝùÇ Ýϳïٳٵ: ¶ñ³Ï³ÝáõÃÛ³Ý áõ ³ñí»ëïÇ ·É˳íáñ ³é³ñÏ³Ý ¹³éÝáõÙ ¿ Çñ³Ï³Ý Ù³ñ¹Áª Çñ Çñ³Ï³Ý ³åñáõÙÝ»ñáí áõ ½·³óÙáõÝùÝ»ñáí, Çñ Çñ³Ï³Ý ËáÑ»ñáí áõ Ñá·»Ï³Ý ³Ýѳï³Ï³ÝáõÃÛ³Ùµ: êáíáñ³µ³ñ ëñ³ Ñ»ï »Ý Ï³åáõÙ ³ñí»ëïÇ å³ïÙáõÃÛ³Ý Ù»ç ¹ÇÙ³ÝϳñÇ áõ Ù³ëݳíáñ³å»ë Ñá·»µ³Ý³Ï³Ý ¹ÇÙ³ÝϳñÇ ³é³ç³óáõÙÝ áõ ͳÕÏáõÙÁ: àñå»ë ûñÇݳÏ, ϳñáÕ »Ýù ¹Çï³ñÏ»É È»áݳñ¹á ¹³ ìÇÝãÇÇ §Øáݳ Èǽ³¦ Ïï³íÁ: ²ñï³ëáíáñ »Ý å³ïÏ»ñí³Í Ï»ñå³ñÇ ËáñáõÃÛáõÝÁ ¨ Ý߳ݳϻÉÇáõÃÛáõÝÁ, Ï»ñå³ñ, áñï»Õ ³Ýѳï³Ï³ÝÇ Ñ³ïϳÝÇßÝ»ñÁ ½áõ·áñ¹íáõÙ »Ý Ù»Í ÁݹѳÝñ³óÙ³Ý Ñ»ï: È»áݳñ¹áÛÇ Ýáñ³ñ³ñáõÃÛáõÝÝ ³ñï³Ñ³Ûïí»ó í»ñ³ÍÝáõÃÛ³Ý Ý³¨ ¹ÇÙ³Ýϳñ³ÛÇÝ ·»Õ³ÝϳñãáõÃÛ³Ý ½³ñ·³óÙ³Ý áÉáñïÝ»ñáõÙ: ºñÇï³ë³ñ¹ ÏÝáçª µ³ñ»Ï»ñåáñ»Ý Ùß³Ïí³Í, ëïí»ñ³Ýϳñáí ÇÝùݳå³ñ÷³Ï, í»Ñ³å³ÝÍ å³ïÏ»ñÝ ÇßËáõÙ ¿ Ñ»é³íáñ, µ³ó ϳåáõÛï Ùßáõßáí ͳÍÏí³Í ųÛé»ñáõÙ ·³É³ñíáÕ ·»ï³ÏÝ»ñáí µÝ³ÝϳñÇ íñ³: ´³ñ¹ ÏÇë³ý³Ýï³ëïÇÏ µÝ³ÝϳñÁ Ýñµáñ»Ý Ý»ñ¹ßݳÏíáõÙ ¿ å³ïÏ»ñ³Ñ³ÝíáÕÇ µÝ³íáñáõÃÛ³Ý ¨ µ³Ý³Ï³ÝáõÃÛ³Ý Ñ»ï: ÂíáõÙ ¿, û µáõÝ ÏÛ³ÝùÇ ³ÝϳÛáõÝ ÷á÷áËáõÃÛáõÝÝ ¿ ½·³óíáõÙ Ýñ³ ѳ½Çí Ýϳï»ÉÇ ÅåÇïáí ³ßËáõųó³Í ¹»ÙùÇ ³ñï³Ñ³ÛïáõÃÛ³Ý Ù»ç, Ýñ³ ѳݹÇëï, íëï³Ñ, Ëáñ³Ã³÷³Ýó ѳ۳óùáõÙ: ä³ïñÇÏáõÑáõ ¹»ÙùÁ ¨ ÷³÷ϳëáõÝ Ó»éù»ñÁ å³ïÏ»ñí³Í »Ý ½³ñٳݳÉÇ ½·áõß³íáñáõÃÛ³Ùµ, Ù»ÕÙáõÃÛ³Ùµ: Éáõë³ëïí»ñÇ ÝñµÇÝ, ³ë»ë ³ÝÑ»ï³óáÕ ßÕ³ñßÁ, áñ å³ï»É ¿ å³ïÏ»ñÁ, Ù»ÕÙ³óÝáõÙ ¿ áõñí³·Í»ñÁ ¨ ëïí»ñÝ»ñÁ. Ýñ³ÝáõÙ ãϳ áã ÙÇ ÏïñáõÏ íñÓݳ˳½ ϳ٠³Ýѳñà áõñí³·ÇÍ:ì»ñ³ÍÝÝ¹Ç Ùß³ÏáõÛÃÇ ³ñï³Ñ³ÛïáõÃÛáõÝÝ»ñÇó »Ý ݳ¨ ¹³ ìÇÝãÇÇ  ѳëáõÝ á×Ç ·»Õ³Ýϳñã³Ï³Ý ëï»Õͳ·áñÍáõÃÛáõÝÝ»ñÁª §²ëïí³Í³Ù³ÛñÁ ù³ñ³ÝÓ³íáõÙ¦ ¨ §ÊáñÑñ¹³íáñ ÁÝÃñÇù¦: §²ëïí³Í³Ù³ÛñÁ ù³ñ³ÝÓ³íáõÙ¦ (1483-1494, ö³ñǽ, Èáõíñ)ª ´³ñÓñ ì»ñ³ÍÝÝ¹Ç ³é³çÇÝ ÑáÛ³ß»Ý ½áѳñ³Ý³ÛÇÝ ÏáÙåá½ÇóÇ³Ý ¿: Üñ³ å³ïÏ»ñ³Í سñdzÙÁ, ÐáíѳÝÝ»ëÁ, øñÇëïáëÁ ¨ Ññ»ßï³ÏÁ ûÅïí³Í »Ý í»ÑáõÃÛ³Ý Ñ³ïϳÝÇßÝ»ñáí, µ³Ý³ëï»ÕÍ³Ï³Ý á·»ßÝãí³ÍáõÃÛ³Ùµ ¨ Ï»Ýë³Ï³Ý ³ñï³Ñ³Ûïã³Ï³ÝáõÃÛ³Ý Ñ³ñëïáõÃÛ³Ùµ:

Æñ³Ï³Ý Ïñù»ñÇ ¨ ¹ñ³Ù³ïÇÏ³Ï³Ý ½·³óÙáõÝùÝ»ñÇ ³ß˳ñÑÝ ¿ Ù»½ ï»Õ³÷áËáõÙ È»áݳñ¹áÛÇ ÏáÃáÕ³ÛÇÝ áñÙݳÝϳñÝ»ñÇó ³Ù»Ý³Ý߳ݳϳÉÇݪ §ÊáñÑñ¹³íáñ ÁÝÃñÇùÁ¦, áñÝ ëï»ÕÍí»É ¿ 1495-1497 ÃÃ. ØÇɳÝÇ ê³Ýï³ Ø³ñdz ¹»ÉÉ» ¶ñ³óÇ» í³ÝùÇ Ñ³Ù³ñ: Ðñ³Å³ñí»Éáí ³í»ï³ñ³Ý³Ï³Ý ÙÇç³¹Çåí³ÍÇ ³í³Ý¹³Ï³Ý Ù»Ïݳµ³ÝáõÃÛáõÝÇóª È»áݳñ¹áÝ Ý»ñϳ۳óÝáõÙ ¿ ûٳÛÇ, ÏáÙåá½ÇódzÛÇ Ýáñ³ñ³ñ³Ï³Ý ÉáõÍáõÙ, áñÁ Ëáñ³å»ë µ³ó³Ñ³ÛïáõÙ ¿ Ù³ñ¹Ï³ÛÇÝ ½·³óÙáõÝùÝ»ñÝ áõ ³åñáõÙÝ»ñÁ: Üí³½³·áõÛÝÇ Ñ³ëóÝ»Éáí ѳóÏ»ñáõÛÃÇ å³ñ³·³Ý, ÙÇïáõÙݳíáñ Ýí³½»óÝ»Éáí ë»Õ³ÝÇ ã³÷»ñÁ ¨ ³ÛÝ ³é³çÇÝ åÉ³Ý ï»Õ³÷áË»Éáíª Ý³ áõß³¹ñáõÃÛáõÝÁ Ï»ÝïñáݳóÝáõÙ ¿ »Õ»ÉáõÃÛ³Ý ¹ñ³Ù³ïÇÏ³Ï³Ý µ³ñÓñ³Ï»ïÇ, ï³ñµ»ñ ˳éÝí³ÍùÇ Ù³ñ¹Ï³Ýó ѳϳ¹ñ³Ï³Ý µÝáõó·ñ»ñÇ, ½·³óÙáõÝùÝ»ñÇ µ³ñ¹ ·³ÙÙ³ÛÇ ¹ñë¨áñÙ³Ý íñ³, áñáÝù ³ñï³Ñ³ÛïíáõÙ »Ý ¨ ¹Çٳ˳ջñáí, ¨ Ó»éùÇ ß³ñÅáõÙÝ»ñáí: È»áݳñ¹áÝ Ñ³Ý׳ñ»Õáñ»Ý ÉáõÍáõÙ ¿ ·»Õ³ÝϳñãáõÃÛ³Ý ¨ ׳ñï³å»ïáõÃÛ³Ý Ñ³Ù³¹ñÙ³Ý ÑÇÙݳѳñóÁ: ´³Ûó Ù³ñ¹áõ Ý»ñùÇÝ ³ß˳ñÑÇ å³ïÏ»ñÙ³Ý µÝ³·³í³éáõÙ Ù»Í Ýí³×áõÙÝ»ñÇ Ñ³ë³Ý ѳïϳå»ë ·ñáÕÝ»ñÁ: §²ÝѳïÝ»ñÇ ½·³óÙáõÝùÝ»ñÇ µ³ñÓñ³óٳݦ Ñ»ï ¿ñ ϳåí³Í ëáõµÛ»ÏïÇí ÉÇñÇϳÛÇ ³é³ç³óáõÙÝ áõ ½³ñ·³óáõÙÁ, áñÇ Ù»ç ³Ù»Ý³í³é Ï»ñåáí ³ñï³Ñ³Ûïí»É ¿ ý»á¹³É³Ï³Ý ϳå³ÝùÝ»ñÇó ³½³ï³·ñíáÕ Ù³ñ¹áõ ³åñáõÙÝ»ñÝ áõ ÙïáñáõÙÝ»ñÁ, Ññ×í³ÝùÝ áõ ï³ñ³Ïáõë³ÝùÝ»ñÁ, Ù³ñ¹Ï³ÛÇÝ ³ñųݳå³ïíáõÃÛ³Ý Ëáñ ·Çï³ÏóáõÃÛáõÝÁ, ÏÛ³ÝùÇ ·»Õ»óÏáõÃÛáõÝÝ»ñÁ í³Û»É»Éáõ ³Ýë³ÑÙ³Ý Í³ñ³íÁ: ê³Ï³ÛÝ Ù³ñ¹Ï³ÛÇÝ Ñá·»Ï³Ý ³ß˳ñÑÇ ³é³í»É áõÅ»Õ ¨ ³ÙµáÕç³Ï³Ý Ýϳñ³·ñáõÃÛ³ÝÁ ѳݹÇåáõÙ »Ýù ³Û¹ ¹³ñ³ßñç³ÝÇ ¹ñ³Ù³ïáõñ·Ý»ñÇ Ùáï (Þ»ùëåÇñ):²ÛëåÇëáí. ì»ñ³ÍÝáõݹÁ  Ùß³ÏáõóÛÇÝ Ù»Í Ñ»Õ³ßñçáõÙ ¿ñ »íñáå³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹Ý»ñÇ Ñá·¨áñ ÏÛ³ÝùáõÙ: ì»ñ³ÍÝÝ¹Ç Ùß³ÏáõÛÃÇ Ù³ëÇÝ Ëáë»ÉÇë ³Ù»ÝÇó ³é³ç å»ïù ¿ Ýᯐ ³ÛÝ Ñ»Õ³÷áË³Ï³Ý Ý»ñ·áñÍáõÝ ¹»ñÁ, áñ áõÝ»ó»É ¿ ³í³ï³Ï³Ý ÙÇçݳ¹³ñÇ ¹»Ù ͳí³Éí³Í å³Ûù³ñáõÙ: ²Ù»Ý ÇÝã ³ÝËݳ ùÝݳ¹³ïáõÃÛ³Ý ³é³ñϳ ¿ñ ¹³ñÓ»É. ÙÇçݳ¹³ñÛ³Ý Ñ³ë³ñ³Ï³Ï³Ý ÏÛ³ÝùÁ, Çß˳ÝáõÃÛ³Ý Ï³Ù³Û³Ï³ÝáõÃÛáõÝÝ»ñÁ, ïÇñáÕ ûñ»ÝùÝ»ñÁ, ³½Ýí³Ï³ÝáõÃÛ³Ý ³ñïáÝáõÃÛáõÝÝ»ñÁ, Ï»Ýó³ÕÁ, Ùß³ÏáõÛÃÁ, ·ÇïáõÃÛáõÝÁ, ³ñí»ëïÁ, ·ñ³Ï³ÝáõÃÛáõÝÁ, ÙÇçݳ¹³ñÛ³Ý Ùï³ÍáÕáõÃÛ³Ý µáÉáñ Ó¨»ñÁ: ²é³ÝÓݳå»ë Ïñùáï µÝáõÛà ëï³ó³í Ïñáݳ-»Ï»Õ»ó³Ï³Ý ÑÇÙݳñÏáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ùÝݳ¹³ïáõÃÛáõÝÁ: êå³ÝÇã ͳÕñÇ ¿ÇÝ »ÝóñÏíáõÙ Ñá·¨áñ³Ï³ÝáõÃÛ³Ý ÙáÉáñáõÃÛáõÝÝ»ñÁ, ¹³ñ»ñáí ëñµ³·áñÍí³Í »Ï»Õ»ó³Ï³Ý ¹á·Ù³Ý»ñÁ:ì»ñ³ÍÝÝ¹Ç ¹³ñ³ßñç³ÝÁ »íñáå³Ï³Ý ÑáõÙ³ÝÇëï³Ï³Ý ß³ñÅÙ³Ý ³é³çÇÝ Ëáßáñ ÷áõÉÝ ¿ñ, Ï»ÝïñáÝ³Ï³Ý åñáµÉ»ÙÁ Ù³ñ¹Ï³ÛÇÝ ³ÝѳïÇ ³½³ï³·ñáõÙÝ ¿ñ ÙÇçݳ¹³ñÛ³Ý Ñ³ë³ñ³Ï³Ï³Ý, ù³Õ³ù³Ï³Ý, Ñá·»Ï³Ý ¨ µ³ñáÛ³Ï³Ý Ï³å³ÝùÝ»ñÇó, Ýñ³ µÝ³Ï³Ý Çñ³íáõÝùÝ»ñÇ å³ßïå³ÝáõÃÛáõÝÁ:ì»ñ³ÍÝáõݹÁ ٻͳ·áõÛÝ Ùß³ÏáõóÛÇÝ ß³ñÅáõÙ ¿ñ: Üñ³ å³ïÙ³Ï³Ý Ëáßáñ Ý߳ݳÏáõÃÛáõÝÁ ϳ۳ÝáõÙ ¿ Ýñ³ÝáõÙ, áñ ç³Ëç³ËÇã ѳñí³Í ѳëóí»ó áõ ÅËïí»ó ÙÇçݳ¹³ñÛ³Ý Ïñáݳ-»Ï»Õ»ó³Ï³Ý ÙÇëïÇÏ³Ï³Ý ÏáõÉïáõñ³Ý ¨ ëï»ÕÍí»ó Ýáñ ÏáõÉïáõñ³, ³ß˳ñÑÇÏ Ýáñ Ùï³ÍáÕáõÃÛáõÝ: лﳽáïáõÃÛ³Ý ¨ ·»Õ³ñí»ëï³Ï³Ý Ýϳñ³·ñáõÃÛ³Ý ³é³ñÏ³Ý ¹³ñÓ³í Ù³ñ¹Á ¨ Ýñ³ ³é³ñÏ³Û³Ï³Ý ßñç³å³ïÁ: ä³ïÏ»ñ»Éáí Ù³ñ¹áõ ÇëÏ³Ï³Ý ¹ñáõÃÛáõÝÁ` ì»ñ³ÍÝÝ¹Ç Ùß³ÏáõÛÃÇ Ý»ñϳ۳óáõóÇãÝ»ñÁ ï³ÉÇë ¿ÇÝ  Çñ»Ýó ï»Ýã»ñÁ Ù³ñ¹áõ Ù³ëÇÝ, ³ÛëÇÝùÝ` å³ïÏ»ñáõÙ ¿ÇÝ Ù³ñ¹áõÝ, áñÁ å»ïù ¿ Çñ ׳ϳﳷñÇ ï»ñÁ ÉÇÝ»Ç, ïÝûñÇÝÇ Çñ ÏÛ³ÝùÝ áõ ·áñÍÁ, ³ÝÏ³Ë ÉÇÝÇ »ñÏݳÛÇÝ ³ÏÝϳÉÇùÝ»ñÇó, ³ëïí³Í³ÛÇÝ Ï³ÝËáñáßáõÙÇó, è áõ ÃéÇãù ÷ßñáÕ, ³Ù»Ý ÙÇ ÇÝùÝáõñáõÛÝ ·áñÍáõÝ»ñáõÃÛáõÝ Ù»éóÝáÕ ùÙ³Ñ³× Ë³Õ»ñÇó: Üáñ ¿ñ ѻﳽáïáõÃÛ³Ý ³é³ñϳÝ, Ýáñ ¿ÇÝ Ùáï»óáõÙÝ áõ ³ß˳ñÑÇ ÇÙ³ëï³íáñÙ³Ý »Õ³Ý³ÏÝ»ñÁ: гϳé³Ï »Ï»Õ»ó³Ï³Ý Ïñáݳ-ÙÇëïÇÏ³Ï³Ý ÏáõÉïáõñ³ÛÇ` ³ß˳ñÑÇÏ Ùß³ÏáõÛÃ, ѳϳé³Ï í³Ý³Ï³Ý ׷ݳíáñáõÃÛ³Ý` »ñÏñ³ÛÇÝ í³Û»ÉùÝ»ñ áõ µÝ³Ï³Ý ½·³óÙáõÝùÝ»ñÇ ³Ý³ñ·»É, ³Ýϳßϳݹ ¹ñë¨áñáõÙ, ѳϳé³Ï ѳí³ïÇ ³ÝùÝÝ»ÉÇ Ñ»ÕÇݳÏáõÃÛ³Ý` ³½³ï µ³Ý³Ï³ÝáõÃÛáõÝ, ³½³ï ÙÇïù. ëñ³Ýù ¿ÇÝ ÑáõÙ³ÝÇëïÝ»ñÇ Ç¹»³ÉÝ»ñÁ: Վերածնունդի ժամանակահատվածը կարող ենք նաև բաժանել ըստ բնագավառների՝ կերպարվեստ, ճարտարապետություն, երաժշտություն
«Վերածնունդ» եզրույթը ժամանակակից նշանակությամբ գործածել է ֆրանսիացի պատմաբան Ժյուլ Միշլեն XIX դարում: «Վերածնունդ» փոխաբերաբար նշանակում է նաև մշակույթի ծաղկում: Վերածնունդը պայմանավորված էր ավատական արտադրահարաբերությունների քայքայումով և Եվրոպայի տնտեսապես առավել զարգացած երկրներում ու շրջաններում վաղ կապիտալիստական արտադրահարաբերությունների սաղմնավորումով
Վերածնունդն առավել ցայտուն  դրսևորվել է Իտալիայում, որտեղ դեռևս XIII–XIV դարերում այն կանխագուշակել են բանաստեղծ Ալիգիերի Դանտեն, նկարիչ Ջոտտոն և ուրիշներ: Այդ դարաշրջանում նոր աշխարհայացքի կրողների՝ բանասերների, փիլիսոփաների, արվեստի գործիչների ստեղծագործության մեջ առանցքայինը մարդն էր. նա հռչակվել է տիեզերքի կենտրոն, բնության առավել կատարյալ ստեղծագործություն: Բյուզանդացի վտարանդի գիտնականներն Իտալիայում XV դարում թարգմանել են հին հունական գրեթե բոլոր բանաստեղծների և փիլիսոփաների երկերից, ճշգրտել և վերաիմաստավորել միջին դարերից հայտնի անտիկ գործերը, որոնց տարածմանը նպաստել է տպագրության գյուտը (Յոհան Գուտենբերգ, 1455 թ.) Գերմանիայում
Արվեստաբանները կերպարվեստի և ճարտարապետության նյութի հիման վրա պարբերացրել են Վերածննդի մշակույթը՝ Վաղ (XV դար, իտալական հումանիստական գրականության մեջ՝ XIV դարից), Բարձր (XV դարի վերջ – XVI դարի 1-ին քառորդ) և Ուշ (XVI դար) Վերածնունդ
XV դարի վերջին – XVI դարի սկզբին Վերածննդի մշակույթը տարածվել է Ֆրանսիայում, Նիդեռլանդներում, Գերմանիայում, Անգլիայում, Իսպանիայում և Եվրոպայի այլ երկրներում:
Վերածննդի փիլիսոփայությունը հակաֆեոդալական ու հակաեկեղեցական էր. տարածվել են պանթեիզմի (փիլիսոփայական ուսմունք, համաձայն որի՝ աստված և բնությունը նույնական են) ու նորպլատոնականութան (անտիկ փիլիսոփայության վերջին խոշոր ուղղությունը) գաղափարները, վերածնվել են ստոիցիզմը (հին հունական ստոիկյան դպրոցի փիլիսոփայությունը, որի կենտրոնում բարոյագիտությունն էր) և էպիկուրականությունը (հույն փիլիսոփա Էպիկուրի ուսմունքը): Փիլիսոփայության հիմքում  դիալեկտիկական ուսմունքն էր, որն ընդունում էր կեցության հավերժական շարժումն ու փոփոխականությունը, «հակադրությունների համընկնման» (Նիկոլա Կուզանցի, Ջորդանո Բրունո) և պայքարի՝ որպես աշխարհում տեղի ունեցող ամեն ինչի պատճառի մասին ուսմունքը (Բեռնարդինո Տելեզիո): 
Բնագիտության մեջ տեղի են ունեցել խոշոր տեղաշարժեր: Աստղագիտության հաջողություններից էին աշխարհի արևակենտրոն համակարգի ստեղծումը (Նիկոլայ Կոպեռնիկոս) և երկնային մարմինների շարժման օրենքների հայտնագործումը (Յոհան Կեպլեր): 
Նշանակալի առաջընթաց է արձանագրվել տեխնիկայում, հատկապես հանքարդյունահանման, մետալուրգիայի և նավաշինության ոլորտներում: Կիրառվել են ջրային շարժիչներ, մետաղահղկիչ հաստոցներ, հանքափոր մեքենաներ, օդափոխման և այլ մեխանիզմներ
Զարգացել է նաև պատմական գիտությունը. պատմաբանները հասարակական գործընթացի շարժիչ ուժ են համարել կուսակցությունների և սոցիալական խմբերի քաղաքական պայքարը. Նիկոլո Մաքիավելին փորձել է բացահայտել հասարակական զարգացման օրենքները և նյութական շահերը: Նախաձեռնել են հասարակական կատարյալ կառուցվածքի մշակման փորձեր (Թոմաս Մորի «Ուտոպիա», Տոմազո Կամպանելլայի «Արևի քաղաք» և այլն):
Գրականության հիմնական թեման դարձել է մարդը. այստեղից էլ՝ ռեալիստական տարրերի ու միտումների շեշտված զարգացումը (Վերածնության ռեալիզմ): Ստեղծվել են գրական մնայուն արժեքներ՝ Ֆրանսուա Ռաբլեի «Գարգանտյուան և Պանտագրյուելը», Միգել Սերվանտեսի «Դոն Կիխոտ» վեպերը, Վիլյամ Շեքսպիրի դրամաները և այլ երկեր, որոնք միահյուսել են անտիկ ու ժողովրդական մշակույթների կոմիկականի և ողբերգականի տարրերը: Ֆրանչեսկո Պետրարկայի սոնետները, Ջովաննի Բոկաչչոյի նովելները, Միշել դե Մոնտենի «Փորձերը» էսսեն և այլ ստեղծագործություններ պարունակել են Վերածննդին բնորոշ գաղափարներ
Պրոֆեսիոնալ երաժշտությունը զարգացել է բանահյուսության ազդեցությամբ, առանձնացել է նոր՝ մարդասիրական աշխարհընկալմամբ և դրսևորվել առաջադեմ երաժշտական գործիչների ստեղծագործություններում: Աշխարհիկ վոկալ և գործիքային երաժշտության մեջ ստեղծվել են նոր ժանրեր (մեներգ, օրատորիա, կանտատ, օպերա և այլն), զարգացել է կատարողական արվեստը, գրվել են երաժշտությանը վերաբերող գրքեր
եր
Վերածննդի ճարտարապետությունը դիմել է անտիկ՝ հունա-հռոմեական շինարվեստի գեղագիտական հիմունքներին, հնարքներին ու ձևերին: Առաջնակարգ տեղ են գրավել աշխարհիկ կառույցները՝ հասարակական շենքերը, պալատները և քաղաքային տները:
Նիդեռլանդներում և եվրոպական այլ երկրներում XV դարում ճարտարապետությունը պահպանել է ավանդական գոթական ոճը (XII–XVI դարերում Եվրոպայում իշխող ոճ), սակայն մշակվել են նաև տեղական` ազգային ոճեր: Ուշ Վերածննդի ճարտարապետությանը բնորոշ են ռացիոնալիզմը, մաներիզմի (ուղղություն XVI դարի եվրոպական արվեստում) և բարոկկոյի (ոճ XVI դարի վերջ – XVIII դարի կեսի եվրոպական արվեստում) տարրերը: Նրան հատուկ ներդաշնակ կառուցիկությունը տեղը զիջել է ներքին լարվածությանը, կառույցը հարմարեցվել է քաղաքաշինական մտահղացմանը, համալիրին, բնական միջավայրին (Միքելանջելո, Վինյոլա, Ջուլիո Ռոմանո, Բալտազար Պերուցցի): 
Կերպարվեստում նույնպես նկարիչներն ու քանդակագործները, հենվելով գիտության և տնտեսության նոր նվաճումների վրա, ստեղծագործաբար օգտվելով անտիկ արվեստի ժառանգությունից, ձգտել են ճշմարտացի պատկերել մարդուն ու շրջակա միջավայրը (Իտալիայում՝ Մազաչչոն, Սանդրո Բոտիչելլին, Դոնատելլոն, Տիցիանը, Նիդեռլանդներում՝ Լուկաս Լեյդենցին, Ռոջեր վան դեր Վեյդենը, Գերմանիայում՝ Ալբերտ Դյուրերը, Ադամ Կրաֆտը, Ֆրանսիայում՝ Ժան Ֆուքեն և ուրիշներ): 
Վերածննդի թատրոնին բնորոշ էին իրականության հակասությունների վերամարմնավորումը, ժողովրդական արվեստի ավանդույթների զարգացումը, սկզբնավորվել է պրոֆեսիոնալ թատրոնը, դրամատուրգիայի և դերասանական արվեստի տեսությունը, կառուցվել են առաջին թատերական շենքերը:
Վերածննդին բնորոշ հատկանիշներ նկատվել են նաև Հայաստանում` դեռևս X–XIV դարերում: Հայկական Վերածննդի սկզբնավորումը նույնպես պայմանավորված էր քաղաքների, արհեստների, առևտրի բուռն զարգացմամբ: Երկրում ձևավորվել է ընդդիմադիր մտածողություն, արմատապես փոխվել է վերաբերմունքը մարդու նկատմամբ, իշխող է դարձել մարդասիրությունը: Այս
միտումներն արտահայտվել են գրականության մեջՍասնա ծռեր» էպոս, Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» պոեմ), արմատական տեղաշարժեր են նկատվել իրավունքի (Մխիթար Գոշ, Սմբատ Սպարապետ, Ներսես Լամբրոնացի և ուրիշներ), երաժշտության (Գրիգոր Խուլ, Գևորգ Սկևռացի, Ներսես Շնորհալի և ուրիշներ), թատրոնի, ճարտարապետության, կերպարվեստի և մշակույթի այլ բնագավառներում: Ստեղծվել են կրթության և գրչության կենտրոններ, համալսարաններ, մատենադարաններ, ծաղկել են եկեղեցաշինությունը, մանրանկարչությունը, կիրառական արվեստն ու արհեստները:


1 comments:

HayeniArt said...

Ձեր տեքստի կեսը յունիկոդով գրված չէ և այդ պատճառով որոշ հատվածներ ընթեռնռլի չեն